موانع استقامت : استقامت ورزى براى مؤمنان، به سبب عوامل بازدارنده اى در بیرون و درون وجود آدمى، همواره با موانع و دشواریهایى همراه است که با توجه به مفهوم استقامت، هر کوتاهى و نقصى در عبودیت خدا را، مىتوان مانع استقامت تلقى کرد، ازاین رو در بعضى از آیات مرتبط با استقامت، به چند عامل کلى اشاره شده است. این موانع عبارت است از: فراموشى یاد خدا[۵۳] سوره جنّ ۷۲،۱۷ ، پیروى از هوا و هوس[۵۴] سوره شورى ۴۲،۱۵ ، پیروى از راه نادانان[۵۵] سوره یونس ۱۰،۸۹ ، ممانعت شیطان از حرکت انسان در صراط مستقیم[۵۶] سوره اعراف ۷،۱۶ ، اختلاف و تنازع سوره انفال ۸،۴۶ و دنیاطلبى سوره آلعمران ۳،۱۵۲ .
اسوه های استقامت در قرآن : راه اهل استقامت، صراط مستقیم است که خداوند بهترین بندگانش را به آن صفت شناسانده است: ما را به راه راست هدایت کن، راه کسانی که آنان را مشمول نعمت خود ساختی. [2] از این رو پیامبران، صدیقان، شهیدان و صالحان که بندگان نعمت یافته خدایند، اهل استقامت هستند و هر کس پیرو خدا و رسول او باشد، با آنان همراه می گردد و از استقامت کنندگان به شمار می آید.[3] درسوره نساء اینچنین آمده است که: و آنان را به راه راست، هدایت می کردیم و کسی که خدا و پیامبر را اطاعت کند،(در روز رستاخیز) همنشین کسانی خواهد بود که خدا، نعمت خود را بر آنان تمام کرده؛ از پیامبران و صدیقان و شهدا و صالحان، و آنها رفیق های خوبی هستند. [4] .
استقامت ابزار انقلاب اسلامی : از آغاز مبارزه با رژیم پهلوی پیدا بود جز با پایداری و استقامت ملت و مبارزان در برابر اعمال ضداسلامی و انسانی رژیم، راهی برای رسیدن به پیروزی نهایی نخواهد بود. امامخمینی در همین زمینه بیش از هر کسی بر ضرورت ایجاد و تقویت روحیه مقاومت میان تمامی اقشار ملت تأکید میکرد و معتقد بود مقاومت دلیرانه در برابر رنجها و سختیها در راه پایداری انقلاب، یکی از نصرتهای الهی بود که پیروزی را نصیب ملت بیدفاع ایران کرد.[۲۱] در این راستا میتوان با بررسی اندیشه ایشان استقامت در راه انقلاب را در دو سطح بررسی کرد. امام خمینی در یک بعد به استقامت مردم و ایجاد رابطه ای میان افزایش ظلم و بیعدالتی و رشد نیروی مقاومت در ملتها اشاره و خاطرنشان کرده است هر اندازه بر میزان ظلم و ناملایمات افزوده شود، تحمل و قدرت استقامت در برابر آن نیز بیشتر خواهد شد.[۲۲] ایشان در دوران مبارزه، استقامت را در مفهوم انقلابی آن به کار میگرفت و با تجلیل از ایستادگی مردم و خارج نشدن از مسیر و هدف[۲۳] آنان را به پافشاری برخواستهها تا رسیدن به پیروزی با هر ابزار مدنیِ ممکن دعوت میکرد[۲۴] و در این راه بر پیروی از شیوه علمای بزرگ در مقاومت در برابر ظلم و بیعدالتی تأکید میکرد و نقش علما و روحانیان را در تقویت و رشد روحیه استقامت مردم در دفاع از حق بسیار مؤثر میدانست.[۲۵] ایشان ارزش انقلاب را به این میدید که ملت با دست خالی و بدون تجهیزات دفاعی در برابر قوای رژیم فداکارانه ایستادگی کنند.[۲۶] ایشان استقامت در راه دفاع از عقیده را یکی از شرایط اصلی براندازی حکومت طاغوتی و برقراری حکومت اسلامی میدانست[۲۷] و ایستادگی و پیروزی در این راه را با پیروی از حرکت انقلابی سیدالشهدا ع به عنوان الگویی برای همه ملل مظلوم جهان میسر میشمرد[۲۸] و یکی از دلایل اصلی تبلیغات دشمنان علیه دین را همین مقاومت مردمیِ نشئت گرفته از قرآن و روحانیت بیان میکرد.[۲۹] . امام خمینی در بعدی دیگر برخی گروهها را نیز به استقامت دعوت کرده بود. ایشان گرچه انقلاب را بر پایه فعالیتها و مبارزه انقلابیِ تمامی اقشار ملت پایهریزی کرده بود؛ اما با در نظر گرفتن نقش هدایتگرانه و مؤثر گروههای مبارز مذهبی و دانشگاهی همواره آنان را به استقامت در راه مبارزه با حکومت طاغوت دعوت میکرد. ایشان نگاه ویژهای به نقش روحانیت در تداوم و پیروزی انقلاب داشت و از روحانیان دعوت میکرد در اعتراض به برنامههای رژیم پهلوی، به مخالفت برخیزند[۳۰] و با تاسی از استقامت پیامبر(ص) در برابر آزار و اذیتها[۳۱] و همچنین سیره اهل بیت ع در ایستادگی در برابر ظلم،[۳۲] مدافع اسلام باشند. امامخمینی در مناسبتهای گوناگون، ازجمله پس از حمله رژیم پهلوی به مدرسه فیضیه، بر استقامت علما و روحانیان تأکید و آنان را به صبر در برابر مصایب دعوت میکرد[۳۳] و تسلیم نشدن در برابر حکومت پهلوی و مقاومت در برابر پیشنهاد سازش را عامل پایداری حوزههای علمیه میدانست[۳۴] و پس از تبعید نیز وقتی به حوزه علمیه نجف انتقال یافت ، بارها بر لزوم صبر و پایداری حوزههای علوم دینی، عالمان و روحانیان، به عنوان حامیان اصلی اسلام تأکید میکرد تا در هنگام ناگواریها و ناملایمات دچار نا امیدی و سستی نشوند[۳۵] و همچنان در مسیر مبارزه با رژیم پهلوی و انحرافات آن استوار بایستند.[۳۶] . امام خمینی در کنار توجه به حوزه و حوزویان، در مسیر انقلاب همواره به دانشگاهیان نیز توجه میکرد. ایشان دانشگاهیان را به روشنگریِ توأم با حفظ آرامش در راه و اهداف انقلاب اسلامی دعوت میکرد و از آنان میخواست در این راه از خود شکیبایی و استقامت نشان دهند تا عدالت اسلامی و چهره واقعی اسلام را که عاملان استعمار نازیبا جلوه داده بودند به همگی معرفی کنند.[۳۷] ایشان همچنین استقامت زندانیان در بند رژیم پهلوی را در خور توجه و ستودنی میدانست[۳۸] و با تکریمِ شخصیتهای بزرگی مانند سیدمحمود طالقانی و سیدمحمدرضا سعیدی به جهت مبارزات پیگیرشان با ظلم و استبداد و دیکتاتوری، آنان را نمونه های بزرگ و بارز مجاهدان در راه حق و آرمانهای انقلاب اسلامی معرفی میکرد که شکنجه های بسیاری را در زندان رژیم پهلوی تحمل کردند؛ ولی هیچ گاه در راه جهاد سستی به خود راه ندادند.[۳۹].
نقش استقامت پس از پیروزی انقلاب : پس از تمامی انقلابها همواره رسیدن به ثبات سیاسی و امنیت داخلی چالش اصلی فراروی انقلابیان بوده است.[۴۰] در انقلاب اسلامی ایران نیز این امر دغدغه اصلی بسیاری از رهبران انقلاب بود؛ ولی امامخمینی، رهبر سیاسی و معنوی انقلاب، قدرت الهی را یکی از امتیازهای انقلاب اسلامی بر دیگر انقلابها دانست و استقامت و مقاومت ملیِ برآمده از اعتقاد مردم ایران به اسلام در مقابل ناملایمات و مشکلات را در تمامی سطوح، راهکاری مؤثر برای عبور از بحرانها معرفی کرد.[۴۱] با مراجعه به آرای ایشان میتوان این راهکار را در سطوح مختلف از یکدیگر باز شناخت. ایشان در ابعاد مختلف سیاسی، فرهنگی-اجتماعی و اقتصادی به مسئله استقامت اشاره کرده است:
نقش استقامت دربعد سیاسی : امامخمینی موفقیتها در صحنه سیاسی را رهین همت مردم و استقامت رزمندگان میدانست[۴۲] و معتقد بود با استقامت و پایداری میتوان بزرگترین قدرتهای استکباری را شکست داد.[۴۳] ایشان همواره با تأکید بر تداوم خطر دسیسههای کشورها و دولتهای استعمار، حفظ انقلاب را در گرو وحدت و مقاومت میخواند[۴۴] و مقاومت و پایداریِ خستگی ناپذیر مردم در برابر ناملایمات و تعرضات مخالفان را ضروری میدانست.[۴۵] ایشان در همین راستا با اشاره به تداوم توطئه های عناصر خائن وابسته به رژیم پهلوی در ایجاد شایعهپراکنی و جو نامناسب در شرایطی که حکومت اسلامی هنوز به طور کامل تثبیت نشده بود، بر ایستادگی مقابل نقشه های دشمنان تأکید میکرد[۴۶] و ضمن هشدار به مردم برای مقاومت در مقابل دسیسهها[۴۷] اعتقاد داشت برای به دست آوردن استقلال و آزادی، ملت در آزمونها و سختیهای زیادی قرار خواهند گرفت.[۴۸] . امامخمینی بر این باور بود که باید در برابر تبلیغات دشمنان و سختیهای وظایفی که در نظام جمهوری اسلامی بر عهده افراد آمده مقاومت کرد[۴۹] و برای رسیدن به پیروزی شکیبا بود.[۵۰] ایشان با تأکید بر وحدت و پرورش روحیه ایستادگی در میان ملت و مسئولان از آنان میخواست با هوشیاری در برابر برنامه های قدرتهای بیگانه که با هدف ضربه زدن به نظام اسلامی انجام میشوند، مقاومت کنند.[۵۱] ایشان همان گونه که بر حمایت مردم از ارکان و مسئولان کشور به ویژه دولت که با وجود تمام دشواریها در برابر قدرتهای شرق و غرب ایستادگی کرده است، تأکید میکرد،[۵۲] قوای سه گانه را از هر گونه احساس ضعف در اداره امور کشور برحذر می داشت و به استقامت در عمل به وظیفه و رفع لغزشهای احتمالی،[۵۳] استقامت در مقابله با استکبار[۵۴] و پایداری در مقابل انحرافات سیاسی[۵۵] توصیه میکرد و از مسئولان میخواست تا با همراهی ملت، خطر قدرتها و نقشههای آنان را دفع کنند.[۵۶] . از سوی دیگر، امام خمینی با توجه به پیروزی ملت ایران در برابر حکومت استبدادی پهلوی و دولتهای استکباری حامی آن، امت اسلامی را به ایجاد و تقویت روحیه مقاومت در میان جوامع خود دعوت میکرد. ایشان باور داشت بینش صحیح و استقامت در برابر تبلیغات سوء دشمنان اسلام که در واقع هدفی جز ایجاد اختلاف میان ملتهای اسلامی و تضعیف روحیه مقاومت در میان آنان ندارند، باعث شکست دشمنان اسلام خواهد شد.[۵۷] ایشان ضمن یادآوری این نکته که همواره در طول تاریخ استعمارگران برای سرکوبی نیروهایی که در برابر منافع آنان مقاومت نشان میدادند، تلاش فراوان کردهاند،[۵۸] بر نقش رهبران و دانشمندان اسلامی در تربیت ملتها به داشتن روحیه مقاومت و پایداری با تاسی از پیامبر اکرم ص تأکید فراوان میکرد.[۵۹].
نقش استقامت دربعد اقتصادی : امام خمینی معتقد بود استقامت در برابر مشکلات اقتصادی سبب میشود ملت از ننگ وابستگیهای پیوسته به قدرتهای استکباری نجات یابند.[۶۰] ایشان شجاعت و استقامت مردم ایران در این زمینه را شایسته قدردانی[۶۱] و حل مشکلات اقتصادی را نیازمند حمایت[۶۲] و مقاومت ملت[۶۳] میدانست و در این راستا زندگی ساده و غیر اشرافی مسئولان و روحانیان را الگویی برای ملت معرفی میکرد.[۶۴] . ایشان شرایط اقتصادی زمان جنگ تحمیلی را سخت میشمرد و همت و پایداری مردم به ویژه محرومان را در همه عرصهها، موجب آسانشدن همه مشکلات و تحمل محاصره اقتصادی میدانست.[۶۵] .
نقش استقامت دربعد فرهنگی و اجتماعی : امام خمینی معتقد بود باید با پایمردی در بحث آموزش و تربیت الهی، به اصلاح نسل آینده همت گمارد.[۶۶] ایشان مراکز دانشگاهی پس از انقلاب را محلی برای تربیت انسانی و ایجاد استقامت عمومی برای رسیدن به اهداف انقلاب معرفی[۶۷] و دانشجویان را به استقامت و پایداری در راه نهضت که راه انبیاست توصیه میکرد.[۶۸] به باور ایشان استقامت وقتی باارزش است که در راه خدا و برای رسیدن به هدفی متعالی باشد[۶۹]؛ بنابراین همگان باید در مقابل توطئه های دامنه دار دشمنان در بعد فرهنگی، استقامت داشته باشند[۷۰]؛ زیرا راه و وظیفه اصلی در دفاع از اسلام، مقاومت در مقابل هجمه فرهنگی دشمنان است که همواره در تلاش اند با نشر فرهنگ مبتذلِ خود، اسلام را از بین ببرند.[۷۱] .
نقش استقامت دراستقامت در جنگ تحمیلی : به اعتقاد امامخمینی یکی از کارهای بزرگ ملت ایران، استقامت در برابر کاستیهای ناشی از جنگ تحمیلی عراق علیه ایران[۷۲] و مقاومت در برابر ناملایمات این برهه[۷۳] بود. ایشان با اشاره به تبلیغات گروههای ضدانقلاب مبنی بر ضعف و عدم توان نظامی کشور در برابر دشمن، استقامت در این راه را خنثیکننده این تبلیغات دروغین میدانست.[۷۴] ایشان ضمن قدردانی از پایداری و پایمردی خانوادههای شهدا، اسرا، جانبازان و مفقودین و بنیان مرصوص خواندن آنان، ملت ایران را مدیون آنان میدانست[۷۵] و دلاوریها و فداکاریهای شهیدان را عامل شکست مفتضحانه جبهه کفر و دستیاران آنان و عامل استقامت کشور در مقابل مشکلات معرفی میکرد.[۷۶]. ایشان همچنین از مقاومت زنان ایثارگر چه در زمان مبارزه و چه در زمان جنگ قدردانی کرد و مقاومت آنان را در برابر استعمار و استکبار و استبداد بینظیر میخواند.[۷۷] . امامخمینی عامل اصلی بالابردن توان و استقامت نیروهای نظامی را بازسازی معنوی و اعتقادی میدانست که نیروهای مسلح آن را در میدانهای نبرد و دفاع مقدس به دست آورده اند.[۷۸] ایشان در دوران دفاع مقدس از تمامی اقشار ملت و نیروهای مسلح خواست در برابر هجمه قدرتهای بزرگ استقامت کنند که پیروزی پس از استقامت خواهد آمد.[۷۹] ایشان استقامت ملت ایران با توجه به کمبود نیروها و تجهیزات، در برابر تمامی قدرتهای مستکبرِ دنیا در جنگ تحمیلی را نشان دهنده تأثیر مقاومت اهل بیت ع بر بینش مردم میدانست و معتقد بود همچون آن بزرگواران، زمانی باید با اسلحه و زمانی دیگر باید با تبلیغات به نبرد با مستکبران رفت.[۸۰] ایشان به عنوان نمونه روحیه مقاومت و استقامت مردم خوزستان، بهخصوص دزفول را در مقابل بمبارانهای مداوم رژیم بعث ستودنی میدانست[۸۱] و به مسئولان به ویژه ائمه جمعه و روحانیان سفارش میکرد مردمِ تمامیِ مناطق کشور را به استقامت در برابر مشکلاتِ جنگ دعوت کنند تا مبادا سستی و روحیه یاس در آنان پدیدار شود.[۸۲] ایشان استقامت نیروهای مسلح اعم از ارتش، سپاه و بسیج را در جنگ مورد تاییدات الهی میدانست.[۸۳] .
واژگان استقامت : مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۳، ص۱۹۳، برگرفته از مقاله استقامت . آثار استقامت درقرآن ، استقامت ابراهیم درقرآن ، استقامت اصحاب کهف درقرآن ، استقامت بر توحید درقرآن ، استقامت پیروان شعیب درقرآن ، استقامت جادوگران درقرآن ، استقامت در برابر گناه درقرآن ، استقامت در تبلیغ درقرآن ، استقامت در جهاد درقرآن ، استقامت در راه هدف در قرآن ، استقامت رسولان انطاکیه درقرآن ، استقامت شعیب درقرآن ، استقامت عالمان ربانی درقرآن ، استقامت لوط درقرآن ، استقامت مجاهدان درقرآن ، استقامت محمد درقرآن ، استقامت موسی درقرآن ، استقامت مؤمنان درقرآن ، استقامت نوح درقرآن ، استقامت هارون درقرآن ، استقامت یوسف درقرآن ، اهمیت استقامت درقرآن ، پاداش استقامت درقرآن ، توصیه به استقامت درقرآن ، عوامل استقامت درقرآن ، موانع استقامت درقرآن ، بهشت استقامتکنندگان درقرآن ، پاداش استقامت درقرآن ، حکم استقامت درقرآن ، حکم استقامت بر ایمان درقرآن ، حکم استقامت بر توحید درقرآن ، حکم استقامت در تبلیغ درقرآن ، حکم استقامت در جهاد درقرآن ، استقامت پیروان شعیب درقرآن ، استقامت جادوگران درقرآن ، استقامت در تبلیغ درقرآن ، استقامت در جهاد درقرآن ، استقامت در دین درقرآن ، استقامت رسولان انطاکیه درقرآن ، استقامت شعیب قرآن ، استقامت لوط درقرآن ، استقامت محمد درقرآن ، استقامت نوح درقرآن ، آثار استقامت درقرآن ، استقامت درقرآن ، استقامت درواژگان قرآنی ، استقامت ابراهیم درقرآن ، استقامت اصحاب کهف درقرآن ، استقامت بر ایمان درقرآن ، استقامت بر تکلیف درقرآن ، استقامت بر توحید درقرآن
اين مطلب درفهرست عناوين مطالب-رديف: اخلاق قرآنی
